آن چيست كه او را خدا نيافريده ؟ و آن چيست كه خدا آن را نمىداند ؟ و آن چيست كه نزد خدا نيست ؟ و آن چيست كه تمامش دهان است ؟ و آن چيست كه همه‌اش پاست ؟ و آن چيست كه تمامش چشم است ؟ و آن چيست كه تمامش بال است ؟ و خبر دهيد از مردى كه بىقبيله و فاميل است ؟ و آن چهار موجودى كه آنها را رحمى حمل نكرده است ؟ و آن چيست كه نفس مىكشد ولى روح ندارد ؟ صداى ناقوس چه مىگويد ؟ آن چيست كه يك مرتبه كوچ كرد و رفت ؟ كدام درخت است كه يك سواره صد سال در سايهء آن حركت مىكند و به آخر نمىرسد و نظير آن در دنيا چيست ؟ آن كجاست كه هيچ وقت به جز يك مرتبه خورشيد به آنجا نتابيده است ؟ كدام درخت است كه بىآب روييده است ؟ راجع به اهل بهشت به من بگوييد چگونه مىشود كه مىخورند و مىآشامند ولى بول و غايط ندارند ؟ نظير آنها در دنيا چيست ؟ راجع به غذاهاى بهشتى كه در سينيهايى است و در هر سينى چندين رنگ غذا با هم مخلوط نمىشوند ، در دنيا نظير آنها چيست ؟ و راجع به آن كنيزى كه از ميان سيبى در بهشت در مىآيد و هيچ نقصى ندارد ؟ و آن كنيزى كه در دنيا متعلّق به دو مرد است و در آخرت به يك مرد تعلق دارد ؟ كليدهاى بهشت چيستند ؟ ( 1 ) على ( ع ) نامه را خواند و در همان لحظه پشت نامه نوشت : « به نام خداوند رحمان و رحيم ، بارى اى امپراتور از نامهء شما اطلاع يافتم و به يارى خدا و نيرو و بركت او و بركت پيامبرمان ؛ محمد ( ص ) پاسخ مىدهم : اما آن چيزى را كه خدا نيافريده است قرآن است زيرا قرآن سخن خدا و سخن يكى از اوصاف اوست و همچنين ديگر كتابهاى آسمانى در حالى كه خدا و صفات خدا قديمند « 1 » . و اما چيزى را كه خدا علم ندارد ، گفتهء شماست كه او را فرزندى و همسرى و شريكى است ! در حالى كه خداوند نه فرزندى دارد و نه خدايى ديگر با او شريك است و نه از كسى زاييده و نه كسى از او زاييده است . و اما آنچه نزد خدا نيست عبارت است از ظلم و ستم زيرا كه او نسبت به بندگان ستمكار نيست . و اما آن چيزى كه همه‌اش زبان است ، آتش است زيرا آتش با هر چه روبرو شود مىخورد . و امّا چيزى كه تمامش پاست ، آب

--> ( 1 ) نه آن طورى كه اشاعره صفات را زايد بر ذات دانسته و قائل به قدماى ثمانيه‌اند كه شرك است بلكه به اين معنى كه صفات خدا عين ذات اوست و ذات احديّت قديم است - م .